شبکه اطلاع‌رسانی روابط‌عمومی ایران (شارا)-|| زندگی شخصی اش این روزها با فراز و نشیب هایی به لحاظ ورود یک مهمان ناخوانده همراه است. سرطان به مدد درمان، خوشبختانه در بدنش تثبیت شده است اما باید برای جراحی جدیدی آماده شود. با این همه درخواستمان را برای گفت وگویی به مناسبت روز خبرنگاربا روی خوش می پذیرد و وقتی از او می خواهیم از «امید» برایمان بگوید، نه نمی گوید.

هادی خانیکی ـ استاد علوم ارتباطات ـ همزمان با روز خبرنگار در گفت و گویی با ایسنا شرکت کرد و از لزوم امیدبخشی در رسانه و تزریق امید به جامعه سخن گفت؛ امیدی که مستلزم کشف و اکتشاف راه های تغییر و بهبود وضعیت موجود است. راه هایی که در آن نشان دهیم همه چیز به آخر و فروبستگی نرسیده است.

تولید امید اجتماعی در کنار آگاهی بخشی، رویکردی است که روزنامه نگار و کنشگر رسانه ای یا خبرنگار باید انجام دهد؛ خبرنگار موظف است تداوم و استمرار حیات اجتماعی را در وضعیت بحرانی نشان دهد. او (خبرنگار) با توقف و انجماد فکری یا کهنگی مهارت ها، نمی تواند در این مسیر راه به جایی برد.

هادی خانیکی ـ استاد علوم ارتباطات ـ این روزها به سبب بیماری، ادامه مراحل درمان را سپری می‌کند. به گفته او خوشبختانه سرطان تثبیت شده است و به سایر نقاط بدنش دست اندازی نکرده است و دو هفته دیگر برای عمل جراحی به شیراز سفر می کند. او با وجود شرایط سخت جسمی از موضوع مصاحبه و گفت و گو با خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) استقبال می کند.

به باور استاد خانیکی خبرنگاری فن نیست بلکه نوعی فهم است؛ اینکه بفهمیم خبرنگاری تفهمی چیست و برایش یک جایگاه و اعتبار علمی، حرفه ای و حقوقی و حتی اقتصادی و معیشتی وضع کنیم. خبرنگاری تفهمی، آموختن است و مدام در فرآیند آموختن قرار گرفتن است، انباشتن پیوسته دانش و مهارت و تجربه برای توانا شدن و ورود به دنیاهای متفاوت است که با توقف و انجماد فکری یا کهنگی مهارت ها نمی شود به آنجا راه برد.

خانیکی در مقدمه ی این گفت و گو و در تبریک روز خبرنگار این چنین می گوید: ابتدا روز ۱۷ مرداد ماه و شهادت محمود صارمی، خبرنگار سختکوش و پرانگیزه ایرانی در اسارتگاه های طالبانی که خودِ این اتفاق، مناسبتی برای روز خبرنگار شد را گرامی می دارم. طبیعتا انتظار می رود که جامعه، اعم از جامعه ی ارتباطی، سیاسی و در سطح عام و همین طور سیاست گذاران جامعه مدیریتی و سیاستگذاری کشور، حداقل یک روز قلم و سخن را به متن کشور بسپارند که مدام وسط حادثه ایستاده اند. البته منظورم از سپردن قلم و سخن این نیست که تنها در باب فضائل آنها و اهمیت کارشان حرف زده شود، بیشتر مد نظرم این است که موقعیتشان درک شود و حقوقشان شناخته شود. از دشواری کارشان دفاع شود و حرفه ی خبرنگاری و دانش خبرنگاری را در سطح بالایی از ارزش گذاری های عملی قرار بدهند.

خبرنگاری و یک تعبیر شاعرانه و عارفانه

خانیکی سپس تعبیری عارفانه و شاعرانه را برای تعریف خبرنگاری به کار می برد و می گوید: اگر خواسته باشم تعبیر شاعرانه ای برای آن انتخاب کنم همان گفته ای است که عارفان می گویند و همان زبان حال است؛ خبرنگار کسی است که زبان حال جامعه باشد. اینها را باید درست فهمید و به جا هم به کار برد و این هم فراتر از زبان تعریف و تمجید و تبلیغات است. خبرنگاری از این منظر به باور من فقط فن نیست، بلکه نوعی فهم است؛ اینکه بفهمیم خبرنگاری تفهمی چیست و برایش یک جایگاه و اعتبار علمی، حرفه ای و حقوقی و حتی اقتصادی و معیشتی وضع کنیم. خبرنگاری تفهمی، آموختن است و مدام در فرایند آموختن قرار گرفتن است، انباشتن پیوسته دانش و مهارت و تجربه است. برای توانا شدن و ورود به دنیاهای متفاوت است که با توقف و انجماد فکری یا کهنگی مهارت ها نمی شود به آنجا راه برد.

خبرنگاری آن چیزی است که ندانستن در آن راه ندارد

خانیکی درباره ی جایگاه کار خبرنگاری معتقد است: خبرنگار کنشگری است که دغدغه اولش فهمیدن است؛ آن چیزی که ندانستن در آن راه ندارد و باید قدرت دیدن، شنیدن و گفتن و نوشتن آنچه که در پیرامونش است را بالا ببرد و مبنای همه ی اینها همان فهمیدن است. خبرنگاری تفهمی، دنیای دغدغه مندی و دردمندی است، برای کسی که می خواهد آگاهی را منتقل کند و منتقل کردن آگاهی به یک جامعه ی دستخوش تغییر، جامعه ی متفاوت، جامعه ی متکثر و حتی در برخی جاها جامعه قطبی قطعا کار دشواری است.

هنر خبرنگار چیست؟

به باور خانیکی و با تعاریفی که از خبرنگار دارد، عشق و علاقه ای که خبرنگار دارد، کار را برایش مطلوب می کند یا حداقل مقبول می کند. نگرانی از آینده شغلی اش، معیشت و حقوقش و اینکه هر خبری که می دهد دست و پایش بلرزد که چه اتفاقی خواهد افتاد، آن چیزی که همه ی این نگرانی ها و اضطراب ها را جبران می کند، همان عشق و شور است که تضعیف شدنی نیست. باید عاشق کارش باشد، جهت گیری فهمیدن داشته باشد و در این جهت گیری اولین مهارتی که پیدا می کند، هنر گفت و گوست که با همه ی الزامات و پیش فرض ها و تصورات قالبی خودش با مسائل پیرامونش روبرو نشود، برای فهم واقعیت دستپاچه نباشد، سرعت و شتاب، او را از دقت و مشاهدات دور نکند.

اگر می گوییم خبر امیدوارانه القاء خوش بینی های بی دلیل نیست

خانیکی چهارچوب فکری و تجربی خود از خبرنگاری تفهمی را اینگونه عنوان می کند: دنیاهای فروبسته ای که معمولا در بین منازعات، عیارها و معیارهای سیاسی خلق می شوند، جاهایی را منطقه ممنوعه و ورود به آن را سخت می کنند و جاهایی را خیلی مجاز می کنند؛ در اینجا خبرنگار باید بداند که کارش گشودگی است، کار او فروبستگی نیست. اگر می گوییم خبر امیدوارانه و غیرامیدوارانه، القاء خوش بینی های بی دلیل نیست، منظور این است که ظرفیت هایی که دیده نمی شوند. توانمندی هایی که هست، آنها را بتواند انعکاس دهد.

همه ی حقایق و وقایع زیر نورافکن های رسمی نمی گذرد

این استاد علوم ارتباطات در ادامه با بیان این نکته که همه ی حقایق و وقایع در آنجاهایی که نورافکن های رسمی به آن می پردازند، یافت نمی شود بلکه در جاهای دیگری هم باید آن را جستجو کرد، در این زمینه معتقد است: ما معمولا زود گرفتار این می شویم که خبر را همان چیزی بدانیم که فرض کنید نهادهای رسمی یا رسانه های رسمی یا حتی شبکه های مجازی به دنبال آن می روند؛ در حالی که خبر در ورای آنها و در اغلب جاها نهفته است؛ بخصوص برخی از رسانه های مجازی مهمترین قدرتی که دارند، قدرت چهارچوب بندی، گزینش گری و دروازه بانی خبر است و بقیه ـ چه رسانه های اصلی و چه کنشگران اجتماعی و مدنی ـ را به دنبال خودشان می کشانند. نسبت اصلی روزنامه نگاری تفهمی، با آن جهان های گشوده ولو نامغشوش است که دیده نمی شوند و جهان هایی که گفت و گو نیست؛ به همین دلیل نمی تواند در دریای ناآرام و ناشناخته قدم بگذارد. اخلاق و مسئولیت های حرفه ای برای این نوع خبرنگاری خیلی مهم است، چون امروز دیگر دنیای خبر مرز خصوصی و عمومی ندارد و تنها این فهم ماست که مرزهای اخلاقی و حقوقی برای آنها تعیین می کند و آنها را خود به خود باید بدانیم.

خانیکی در حالی این موارد کلیدی از خبرنگاری تفهمی را عنوان می کند که مدت هاست به گفته ی خود، در وضعیت جسمی مناسبی به سر نمی برد و همچنین مدت هاست از آموزش های ارتباطی از حوزه ی روزنامه نگاری فاصله گرفته و این ناگفته ها را بر اساس علاقه و تجربه اش عنوان می کند.

چشم ها را باید شست، جور دیگر باید دید

وی سپس به طور مشخص درباره موضوع امیدبخشی و اینکه چقدر معتقد است یک رسانه باید امید را به مردم تزریق کند؟ این چنین می گوید: با وجود تعاریفی که از خبرنگاری تفهمی داشتم، با توجه به اینکه در جامعه ای که ناکامی ها، سرخوردگی و هراس از آینده دیده می شود، در جامعه ای که گرفتار معیشت خود است، نگرانی های سیاسی دارد و شکاف نسلی دارد، آیا برای خبرنگار از موضع تفهمی جایی می ماند که خبرهایی بدهد که حال جامعه تا حدی خوش باشد یا اینکه نگرانی هایش کم شود؟ به نظر من بله؛ به این دلیل که در این جامعه ظرفیتی هست و زیر پوسته این ناملایمات روندهایی در حال شکل گیری و رشد است که جواب می دهد، همبستگی اجتماعی را تقویت می کند. اگرچه یک سوی جامعه ما رشد روندهای گسیخته سازی هست که همبستگی اجتماعی را تضعیف می کند، اما یک سوی دیگر هم در متن جامعه و توسط خود شهروندان چنین زمینه هایی رشد می کند. نمونه هایی از آن را در دوران کرونا و در دوران آسیب های بلایای طبیعی مثل سیل و زلزله و محروم شدن از تحصیل و خیلی موارد دیگر دیدیم. می بینیم که جامعه زنده است و خصلت های انسانی و اجتماعی اش خیلی برجسته است که اینها را باید فقط دید. چون چشم ها را باید شست، جور دیگر باید دید. وقتی که ما بر اساس پیش فرض های مبتنی بر ستیزی و کینه و ناامیدی به جامعه نگاه می کنیم، این نقاط را می شود گفت کمتر می بینیم. اما وقتی از امید اجتماهی حرف می زنم، منظورم توهم نیست، خوش خیالی و آرزو اندیشی نیست. ظرفیت و ظرفیت هایی است که در تعامل بین واقعیت و تخیل خلاق، رویکرد و کنش ما شکل می گیرد. در آن صورت گروه های مختلف در جامعه دیده می شوند، کارهای مختلفی در جامعه دیده می شود که عاملیت دارد و اثر دارد؛ چیزی که در گذشته ما کمتر آنها را می دیدیم.

وی با اشاره به کنش و رفتارهایی که توسط خود شهروندان پس از سیل استهبان صورت گرفت، در این زمینه با ذکر مثالی یادآور می شود: آن جوان موتورسواری که به جای کم کاری اغلب نهادها، مردم را باخبر می کند، خودِ این یک خبر است؛ یعنی کسی که جان خود را به خطر می اندازد تا دیگران را نجات دهد. این کم خبری نیست، در حالی که ممکن است دیده نشود یا نگاه های مأیوس به آن شود.

امید مستلزم شناختن و گشودن و کشف کردن است

به باور خانیکی، امید مستلزم شناختن و گشودن و کشف کردن است و در این زمینه خاطرنشان می کند: امید مستلزم کشف و اکتشاف راه های تغییر و بهبود وضعیت موجود است. راه هایی که بگوییم همه چیز به آخر و فروبستگی نرسیده است. تولیدِ امید اجتماعی کاری است که روزنامه نگار و کنشگر رسانه ای یا خبرنگار انجام می دهد؛ یعنی اینکه تداوم و استمرار حیات اجتماعی را در وضعیت بحرانی نشان می دهد و البته جامعه ی ما به شکل تاریخی این را نشان داده که چنین ظرفیت هایی دارد و هم در باورهای دینی، سنت های ایرانی و تجربی ما اینها هست؛ منتهی بیشتر در شرایطی که جامعه از نظر سیاسی قطبی می شود، وضعیتی به وجود می آید که تولید ناامیدی اجتماعی بیش از تولید امید اجتماعی می شود. تمرکز بر موانع حل مسائل پررنگ تر از تکیه بر حل مسئله می شود.

رسانه ها می توانند یکی از منابع تولید ناامیدی شوند

وی با اشاره به ضعف نهادهای امیدآفرین در جامعه که رسانه جزو آن محسوب می شود، تصریح می کند: در اینجا ضعف نهادهای امیدآفرین که از جمله ی آنها رسانه ها می توانند باشند، خود یکی از منابع تولید ناامیدی می شود؛ در حالی که به نظر من امید یعنی اینکه در همین شرایط ناامیدی میدان و فضایی را کشف کنیم که خود ایجاد یک گشایش و افق جدید است. امید به معنای باور داشتن به تاثیر کنش های فعالانه و خلاقانه شهروندان در غلبه بر مشکلاتشان است. اگر خبر حاوی این باشد، در سوگ، حادثه و مصیبت ها هم می تواند خلق شرایطی کنیم که نمونه های آن کم نبوده است. پدر و مادری که برای زنده نگه داشتن یاد فرزندشان (مریم میرزاخانی) پس از دست دادنش، به این فکر می کنند که چه کنند که مریم های دیگر را کشف کنند، برای کشف آنها مدرسه می سازند یا از افرادی که این دانش را می خوانند، حمایت می کنند و در میان حادثه ی تلخ از دست دادن آن دانشمند، خبری را می دهند که بعدها می تواند به بهبود وضعیت جامعه کمک کند.

دامن زدن به ناامیدی اجتماعی توسط رسانه راه حل مساله نیست

خانیکی در بخش پایانی گفت و گوی خود با ایسنا در عین تاکید می کند: کار خبرنگاری و روزنامه نگاری این نیست که از واقعیت های جامعه فرار کند، ولی واقعیت های جامعه هم همه ناامیدی ها و اتفاقات تلخ نیست. دامن زدن به ناامیدی اجتماعی توسط رسانه راه حل هیچ مسئله ای نیست، بلکه عین مسئله است و تشدید و تقویت مسائلی است که جامعه دارد. جدی گرفتن مسئله یعنی اینکه راه حل هایی در قسمت امید اجتماعی پیدا شود؛ یعنی شناخت و رفتن سراغ کشف و خلق فرصتهای جدید.

رسانه چطور می تواند در عین طرح مسائل جامعه، از تشنج جلوگیری کند؟

خانیکی در پاسخ به اینکه یک رسانه چطور می تواند در عین حال که مسائل جامعه را مطرح می کند از تشنج جلوگیری کند؟ اظهار می کند: رسانه همه کارها را که نمی تواند انجام دهد. ما خیلی اوقات کارهایی که نهادهای دیگر انجام نمی دهند، مسئولیتش را گردن رسانه می اندازیم و اگر نهادهای دیگر وظیفه شان را انجام نمی دهند، فکر می کنیم فقط و فقط این رسانه ها هستند که باید کار را انجام دهند. نباید اضافه بار اجتماعی و سیاسی در رسانه ها را پذیرفت. با این حال اگر زمینه ای برای منازعه و تنش در جامعه وجود دارد که دارد، کار رسانه و کنشگر رسانه این است که زمینه و امکان گفت و گو و فهم درست قضیه را فراهم کند. در آنجایی که ابعاد مسئله را می شناسد، به روزنامه نگاری تحقیقی نزدیک شود و فراتر از جنبه های خبری برود و مسئله را واکاوی کند. آنجاست که طبیعتا به جای پرتاب خشم آلود کلمات به سوی همدیگر وارد پرسش هایی می شوند که آن پرسش ها امکان گفت و گو را فراهم می کند. تشنج زمانی تشدید می شود که یک تفکر، جریان و گروه اجتماعی خودش را مالک مطلق حقیقت می داند و طرف مقابلش را فاقد هر نوع حق و حقانیت می داند که در این صورت گفت و گو نمی تواند شکل بگیرد. زمانی گفت و گو شکل می گیرد که هم نقاط قوت خود و دیگری و هم نقاط ضعف خود و دیگری دیده شود و طبیعتا کار رسانه داری در اینجا معنا پیدا می کند؛ با همان تعریفی که تحت عنوان خبرنگاری تفهمی از آن یاد کردم.

تجربه های زیستی و روزنامه نگاری خانیکی از سرطان

خانیکی در پایان درباره وضعیت بیماری و حال این روزهایش نیز به ایسنا می گوید: من حدود ۱۴ فروردین بود که مشخص شد به سرطان پانکراس مبتلا شده ام؛ منتهی اولین واکنشم این بود که تصمیم گرفتم باورها و اعتقادات و تجربه های زیستی و روزنامه نگاری که داشتم را روایت کنم. در مواجهه با بیماری های روان ۱۰ سالی با موضوع ارتباطات با پزشکان و روانپزشکان همکاری داشتم که چطور می شود از بیماران روانپزشکی انگ زدایی کرد. همین طور در دوران کرونا. فکر کردم این کار را در مورد بیماری خودم هم اجرایی کنم. انگ زدایی از بیماری سرطان که همیشه به عنوان یک دشمن و اصطلاحاتی از این جنس مطرح بوده است؛ بنابراین سعی کردم از این حیث آن را با جامعه ی بیرونی مطرح کنم. ایام رمضان بود از مطب دکتر که بیرون آمدم سخنرانی در باشگاه اندیشه داشتم و همان جا اعلام کردم که به بیماری سرطان دچارم و سعی می کنم با آن کنار بیایم؛ بدین معنا که جهان زیست سرطانی را بپذیرم. تجربه هایم را شروع به نوشتن کردم و هفته ای یک بار پا به پای آن آمدم.

او درباره ی شرایط کنونی اش به لحاظ درمان بیماری، گفت: الان در شرایطی که هستم سرطان تثبیت شده است و به سایر نقاط بدنم دست اندازی نکرده و دو هفته دیگر برای عمل جراحی باید به شیراز بروم. اصل همین بود که بگویم مگر ما در زندگی فراز و فرودهای مختلفی نداشتیم و این هم یک دنیاست، دنیای سرطانی. البته چند عامل، عوامل مهمی هستند که زیستن در این دنیا ما را به سمت زندگی معنا می دهد. اولین مورد خداوند است. خداوند برای انسان وضعیت هایی را تعریف کرده است. باید به خدا تکیه کنم و البته به دانش پزشکی هم همین طور. نکته دیگر اینکه درباره تجربه‌های سرطانی، سرمایه سرطانی، ارتباط سرطانی و کاربرد این اندوخته‌ها در مسیر، «گفت‌وگو، امید و زندگی» را طرح کردم. و البته همین طور لطف و توجه دوستان، دانشجویان و همکاران و خویشاوندانم بود که همه ی اینها به گونه ای امید و انگیزه می توانست باشد. عامل سوم هم پیشرفت های پزشکان است که من همان دغدغه گمشده جامعه ایرانی را دارم؛ یعنی همان مسئله گفت و گو در سطوح مختلف از جمله گفت و گوی بین بیمار و پزشک، گفت و گوی پزشک با خانواده بیمار، گفت و گوی بیمار با خانواده ی خودش و گفت و گو با جامعه ایران را مطرح کردم و فعلا در همان عرصه اجتماعی، اعتقادی و فرهنگی سرطان دنیای خیلی بدی ندارم و امیدوارم اگر مصلحت باشد در مراحل بعدی در خدمت کشورم و جامعه ی علمی باشم.

هادی خانیکی درباره ی فعالیت های علمی و نگارش کتاب های جدیدش نیز می گوید: فعالیت های علمی من بیشتر در حد آموزش به صورت کلاس های مجازی ادامه دارد ولی در کنار آن سعی کردم از آن وضعیتی که در آن قرار گرفتم استفاده کنم و شاید اگر این بیماری نیامده بود کتاب هایم به این زودی آماده نمی شدند. شروع کردم به تدوین و انتشار برخی کتاب هایم و خوشبختانه از زمانی که سرطان با من همنشین شده سه کتاب را آماده کرده ام که اولین کتاب «اندیشه پیشرفت و توسعه ی ملی در ایران» است و روزهای آینده منتشر خواهد شد. این کتاب از کارهای اصلی من است و پنج سالی است که روی آن کار کرده ام. دومین کتاب در زمینه ارتباطات با کروناست. مطالعات و تحقیقاتی بوده که در دوران کرونا انجام دادم. کتاب سوم هم با کمک عده ای از دوستان که در دوره ارشد و دکتری با من درس داشتند، با موضوع آب در حال نگارش است.

انتهای پیام/

خبرنگاران با حضور در محل وقوع رویدادها، اخبار مختلف را به گوش و چشم مردم می‌رسانند. آنها با استفاده از هنر خود رخدادها را به اطلاع مردم جامعه می‌رسانند. البته نباید فراموش کرد که استفاده از ویژگی‌های متناسب با این حرفه توسط خبرنگاران، آنها را در این راه به موفقیت می‌رساند.

تاریخ روز خبرنگار در سال ۱۴۰۱

تاریخ روز خبرنگار در تقویم شمسی: دوشنبه ۱۷ مرداد ماه ۱۴۰۱
تاریخ روز خبرنگار در تقویم قمری: ۱۰ محرم ۱۴۴۳
تاریخ روز خبرنگار در تقویم میلادی: ۸ آگوست ۲۰۲۲

علت نامگذاری روز خبرنگار

محمد صارمی، خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران در ۱۷ مرداد ۱۳۷۷ در مزار شریف افغانستان به همراه هشت نفر از اعضای کنسولگری ایران توسط گروهک تروریستی طالبان شهید شدند. پس از این، هرسال ۱۷ مردادماه توسط شورای فرهنگ عمومی کشور به عنوان روز خبرنگار نامگذاری شد.

خبرنگار کیست؟

خبرنگار (Reporter) فردی است که علاقه مند به فعالیت در این حرفه است و دارای استعداد ویژه ای در این حرفه است. او پس از طی کردن دوره آموزش تخصصی به دنبال تهیه، جمع‌آوری، تنظیم و انتقال اخبار به مخاطبان می‌رود. او اخبار را از طریق مطبوعات، رادیو، تلویزیون و خبرگزاری به اطلاع مردم می‌رساند. خبرنگار برای تهیه اخبار روزنامه‌ها، رادیو و تلویزیون گاهی از راه دور خبر تهیه می‌کند.

حرفه خبرنگاری

در سال ۱۹۷۸ توسط سازمان یونسکو اعلامیه‌ای درباره نقش رسانه‌های جمعی در تقویت و ایجاد صلح جهانی و تفاهم بین‌المللی به تصویب رسید. در این اعلامیه در مورد لزوم تربیت اخلاقی و اجتماعی خبرنگاران مطالبی ارائه شد. این اعلامیه بیان کرده است که خبرنگاران باید تلاش و کوشش خود را به کار گیرند تا اخباری که به مردم انتقال می‌دهند، صحیح و دقیق و معتبر باشد و از تحریف اخبار بپرهیزند.

اصول اخلاقی و حرفه‌ای خبرنگاری

استفاده از منبع اصلی اطلاعات، شامل مصاحبه با افرادی که مستقیماً در یک موضوع نقش دارند، اسناد اصل و دیگر منابع مستقیم اطلاعاتی تا حد امکان و نقل منابع اطلاعات در خبرها
در صورت عدم وجود منابع اصلی انتساب کامل تمامی اطلاعات گردآوری شده از دیگر منابع منتشر شده چراکه عدم انجام این کار سرقت ادبی محسوب می‌شود
استفاده از چندین منبع اطلاعاتی مرجع، مخصوصاً در مواردی که موضوع گزارش جنجال‌برانگیز باشد
بررسی دقیق هر مطلبی که به عنوان واقعیت عنوان می‌شود
جست جو و نقل تمامی تعبیرات ممکن از یک موضوع
گزارش منصفانه و دور از جبهه‌گیری و به تصویر کشیدن جوانب مختلف یک موضوع بدون طرفداری از یکی
انجام تحقیق و ارائه گزارش با رعایت توازن میان واقع نگری و شک‌گرایی
قضاوت دقیق در هنگام تنظیم و گزارش اطلاعات
رد کردن هرگونه هدیه یا لطف از طرف مورد گزارش و حتی جلوگیری از هرگونه تحت تأثیر واقع شدن
جلوگیری از تهیه گزارش یا شرکت در تحقیق و نگارش در مورد موضوعی که خود خبرنگار نسبت به آن نفع شخصی یا تعصبی دارد که کنار گذاشتن آن برایش امکان‌پذیر نیست.

ویژگی‌های خبر

هر خبری که توسط خبرنگار تنظیم می‌شود، باید دارای ویژگی‌هایی باشد تا توجه مخاطبان را به خود جلب کند. خبری خوب است که درست، روشن و جامع باشد. اگر زمانی خبر به صورت صادقانه منتقل نشود، مردم کم کم به خبررسان شک می‌کنند و دیگر اخبار را از طریق او پیگیری نمی‌کنند. خبری کامل است که به پرسش‌هایی که برای بینندگان، شنوندگان و خوانندگان خبر به وجود می‌آید، بتواند پاسخ مناسبی بدهد.
ویژگی‌های خبرنگار

۱- ذوق و استعداد

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های یک خبرنگار، داشتن عشق، علاقه و ذوق برای فعالیت در این حرفه است. علاوه بر این خبرنگار باید از حوصله زیاد و نگاه دقیق و موشکافانه ای برخوردار باشد. او نباید احساسات خود را در نوشتن اخبار دخالت دهد و بهتر است اخبار را دقیقاً مانند چیزی که اتفاق افتاده است، انتقال دهد.

۲- سرعت

داشتن سرعت در تصمیم گیری و انتقال سریع خبر از ویژگی‌های یک خبرنگار است. با وجود این ویژگی مخاطبان خبرنگاری را دنبال می‌کنند که اخبار را سریع‌تر و در عین حال درست تر از دیگران به گوش و چشم آنها برساند. باید توجه کرد که هرگز نباید صحت و درستی اخبار را فدای سرعت انتشار آن کرد چراکه همین موضوع باعث می‌شود مخاطبان دیگر به آن رسانه اعتماد نکنند.

۳- حق طلبی

ویژگی حق محوری، حق طلبی و حق گویی از مهم‌ترین ویژگی‌های یک خبرنگار است. بهتر است که همه خبرنگاران تنها واقعیت‌ها را بیان کنند و از جنجال آفرینی بپردازند.

تاریخ روز خبرنگار ۱۴۰۱ + خبرنگار کیست، وظایف و انواع چیست

انواع خبرنگاری

سرمقاله نویسی
روزنامه نگاری پژوهشی
خبرنگاری ورزشی
خبرنگاری علمی
خبرنگاری اقتصادی
خبرنگاری فرهنگی
روزنامه نگاری تحقیقی
خبرنگاری مشاهیر یا مردم
خبرنگاری آنلاین
روزنامه نگاری الکترونیکی

منبع: ایمنا

]]> http://old.iaprs.ir/?feed=rss2&p=4331 0 http://old.iaprs.ir/?p=4326 http://old.iaprs.ir/?p=4326#comments Mon, 08 Aug 2022 08:33:18 +0000 http://iaprs.ir/?p=4326 نویسنده: دکتر ابراهیم جعفری

فاصله روزهای ۱۴ تا ۱۷ مرداد یعنی سالگرد پیروزی انقلاب مشروطیت تا روز خبرنگار (شهادت محمود صارمی) کوتاه است. به همین دلیل با ترسیم گوشه هایی از وضعیت روزنامه نگاری قبل از مشروطه به نقش مطبوعات و خبرنگاران در آن مقطع تاریخ ساز کشورمان اشاره می کنم.

خبرنگاری درهم آمیختگی عقل و عشق و به تعبیر عارفانه “زبان حال” است که اگر درست فهمیده شود و به جا به کار آید، فراتر از زبان قیل و قال دارای کارآمدی است. خبرنگار نمی تواند از سه دغدغه “جستجوی حقیقت”، “نمایش واقعیت” و “گسترش آگاهی” به دور باشد. از اینرو روزنامه نگاری توزیع و تعمیم آگاهی و خبرنگار میانجی و نقش آفرین در عطف توجه مردم به مسائل جامعه است. به این اعتبار خبرنگار یک کنشگر فعال اجتماعی به شمار می رود که با قلم، دوربین و … شناخت و آگاهی را تقدیم مردم می کند.

زمانی که فرمان مشروطیت صادر شد، مطبوعات ایران گام در ۷۰ سالگی نهاده بودند. در آن زمان ایران روزنامه نگارانی داشت که بیش از سه دهه فعالیت حرفه ای در کارنامه خود داشتند.

به اعتقاد سیدفرید قاسمی پژوهشگر عرصه مطبوعات، روزنامه‌نگاران تیزبین و نکته سنج قبل از مشروطه خوانندگان خود را به اندیشیدن وادار می کردند؛ به گونه ای که برخی از صفحه های اخبار خارجی در طول این مدت به نوعی صفحه اندیشه بوده‌اند. یکی از روزنامه نگاران عهد ناصری و مظفری در دفتر خاطرات خود نوشته که روزی پدرم گفت: “مقاله ای را که امروز نوشتم، خواندی؟ مقدمه چیدم برای آن که به زبانی حالی کنم کشور قانون لازم دارد. ” فرزند آن روزنامه نگار اضافه می کند پدرم و همکارانش نمی توانستند به صراحت حرف خود را بیان کرده و دم از قانون بزنند.

در روزنامهِ ” تربیت” عهد مظفرالدین شاه این جمله را بارها مشاهده می کنیم: “وظیفه روزنامهِ تربیت این است که فهم مطالب را عمومی کند تا عارف و عامی بدانند و … ”

به عبارتی، از نظر گردانندگان این روزنامه خبرنگار کسی است که با قلم خود علاوه بر اطلاع رسانی، علوم را برای مردم عادی تبیین می کند. به بیان دیگر او در صدد قابل فهم‌کردن مسائل غامض سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و … برای مردم است.

روزنامه نگاران در آغاز مشروطه نثر را برای خواص، نظم را برای عوام و طنز منظوم را برای جذب بدنه جامعه برمی گزیدند. مخاطب شناسی آن دوره سبب شد تا پیچیده ترین مباحث اندیشه ورزانه آن روزگار با زبان طنز و در قالب شعر به عمق جامعه ایران راه پیدا کند. در کانون های ارتباطی مانند قهوه خانه ها، مسجد ها و رختکن حمام های عمومی باسوادها برای بی سوادها روزنامه می خواندند. قهوه خانه هایی که روزنامه خوان داشتند، رونق بیشتری در کسب خود پیدا می کردند و جالب این‌ که نه تنها باسوادان؛ بلکه بی سوادان نیز روزنامه می خریدند و با یک باسواد قرار می گذاشتند تا در گذرگاه ها یا کانون های ارتباطی برای آنان روزنامه بخواند.

هنر روزنامه نگاران دوره ناصری این بود که پیام اصلی و مفاهیم مورد نظر خود را در بین سطرها به مخاطب می رساندند. (سطرهای نانوشته)

یکی از روزنه هایی که از طریق آن می توانستند حرف دل شان را بزنند، اخبار و گزارش های خارجی بود. مثلاً به بهانه معرفی کشور بلژیک یا ذیل خبرهای آن می نوشتند: “در مملکت بلژیک مثل بعضی ممالک دیگر آزادی کامل وجود دارد. روزنامه نگاران هر چه دل شان بخواهد، می نویسند و …” یا در مورد “حرفه‌ای‌گری روزنامه نگارانهِ ” بسیاری از کشورها می نوشتند تا هم شاه و درباری ها و هم مردم در جریان باشند که تفاوت از کجا تا کجاست؟ می توان گفت روزنامه نگاران در آن زمان با سطرهای نانوشته، خواص را در جریان می گذاشتند تا به بدنه جامعه تفاوت های ایران و کشورهای پیشرفته را یاد آور شوند.

سیداشرف الدین حسینی مدیر “نسیم شمال” که سهم و نقشی موثر در تاریخ مشروطیت و مطبوعات ایران دارد، در روزهای نخستین پس از انقلاب مشروطه چنین می سراید:

ماه مشروطه چون که پیدا شد
چشم و گوش برادران وا شد
مرد و زن روزنامه می خوانند
کارها را تمام می دانند

مطبوعات یکی از عوامل پیروزی انقلاب مشروطیت و پس از آن سکوی مقاومت در برابر استبداد محمد علی شاهی به شمار می رفت که به دار آویخته شدن روزنامه نگارانی نظیر ملک‌المتکلمین و سلطان‌العلمای خراسانی نشانه بارز آن بود. در عین حال یادآوری این نکته نیز ضروری است که اغلب مشاهیر و مفاخر ایران معاصر یک دوره از زندگی خود را با فعالیت در رسانه؛ به ویژه روزنامه‌نگاری گذرانده‌اند.

با گرامی داشت سالگرد انقلاب مشروطیت و روز خبرنگار به شهدای عرصه قلم و اندیشه درود می فرستیم.